W krajobrazie Wielkopolski przez stulecia obecne były drewniane wiatraki, których skrzydła wyznaczały rytm wiejskiego życia. Dziś takie obiekty należą do rzadkości, a każdy zachowany egzemplarz to cenny zabytek techniki. Jednym z nich jest wiatrak koźlak stojący w Koźminie Wielkopolskim, który właśnie doczekał się prestiżowego wyróżnienia.
Dlaczego nazywa się koźlak?
Charakterystyczną cechą tego typu wiatraka jest obracanie całego korpusu budynku wraz ze zmianą kierunku wiatru. Konstrukcję ustawiano za pomocą długiego dyszla, obracając ją wokół nieruchomej drewnianej podstawy nazywanej kozłem. To właśnie od tego elementu pochodzi nazwa „koźlak”.
Mieszkańcy nie pozwolili mu zniknąć
Obiekt pełnił swoją funkcję aż do 1981 roku. Na początku XXI wieku pojawiła się możliwość sprzedaży wiatraka i przeniesienia go do innej miejscowości. Przeciwko temu zaprotestowali mieszkańcy, a w 2003 roku zabytek odkupiła Gmina Koźmin Wielkopolski. Dzięki temu pozostał w pierwotnym miejscu. W ostatnich latach przeszedł gruntowny remont – odnowiono ściany, dach i schody, a także zakonserwowano wyposażenie, śmigła oraz dyszel.
Dendrochronologia zmieniła datowanie
Przez długi czas przyjmowano, że wiatrak powstał w 1868 roku. Badania dendrochronologiczne wykonane w trakcie prac konserwatorskich wykazały jednak, że drewno użyte do budowy podstawy ścięto już w 1767 roku – o 101 lat wcześniej. Oznacza to, że obiekt może być starszy, niż dotąd sądzono, albo że przy jego budowie wykorzystano starsze elementy.
Nagroda „Zabytek Zadbany”
Wiatrak koźlak w Koźminie Wielkopolskim został nagrodzony w konkursie „Zabytek Zadbany” w kategorii „Zabytki techniki”. Nagrodę przyznano Gminie Koźmin Wielkopolski za prace budowlane i konserwatorskie przeprowadzone przy zachowanym w pierwotnym miejscu koźlaku. Działania te poprawiły stan urządzeń technicznych obiektu i pozwoliły wyeksponować jego wartości zabytkowe, typowe dla krajobrazu kulturowego regionu.
Źródło: Gmina Koźmin Wielkopolski
Fot. m.facebook.com
